Netwerken 3
00
Hoofdstuk 9

Wireless LAN & beveiliging

WLAN-modes, roaming, 802.11-standaarden, antennes, WEP/WPA/WPA2/WPA3 en 802.1X/RADIUS

0%
voltooid

1WLAN-modes: ad-hoc, MANET en infrastructure

Ad-hoc (infrastructureless)
  • Geen basisstations/AP's
  • Apparaten communiceren direct, enkel met nodes binnen bereik
  • Nodes organiseren zichzelf en routeren voor elkaar
  • Gebruikt SSID zonder AP
Infrastructure
  • Clients verbinden via een AP (ESSID)
  • AP stuurt regelmatig beacons (SSID wordt gebroadcast)
  • Toestellen blijven meestal in een vast gebied
  • Meerdere AP's + backbone = ESS (Extended Service Set)

MANET (Mobile Ad-hoc Network) = zelfconfigurerend (mobiel mesh) netwerk van draadloos verbonden mobiele apparaten. Elk toestel stuurt verkeer door dat niet voor hemzelf bestemd is, dus is elk toestel ook een router. Uitdaging: de routeinformatie constant up-to-date houden omdat nodes bewegen.

B.A.T.M.A.N. (Better Approach To Mobile Adhoc Network) is een ad-hoc routingprotocol:

  • Gedecentraliseerd: geen enkele node kent het hele netwerk
  • Elke node broadcast regelmatig (originator messages) naar zijn buren en onthoudt de broadcasts van anderen
  • Een node onthoudt enkel langs welke buur (next hop) pakketten naar een bestemming moeten, niet de volledige route
  • Implementatie: kernelmodule batman-adv met een virtuele netwerkinterface (laag 2); werkt ook samen met bedraad
  • Voorbeeldproject: Serval (Android-gsm's onderling zonder GSM-netwerk)
+25 XP

2Wireless roaming

In een multi-cel WLAN (meerdere AP's op verschillende kanalen, overlappende dekking) kan een client zich verplaatsen en overschakelen naar de AP met het sterkste signaal, nadat hij geauthenticeerd en geassocieerd is.

Laptop beweegt tussen overlappende AP-cellen en schakelt over naar de sterkste AP.
Laptop beweegt tussen overlappende AP-cellen en schakelt over naar de sterkste AP.
WLAN-roaming in 4 stappen (break before make)
Stap 1 van 4
Disassociatie

Signaal van de huidige AP wordt te zwak: de bestaande verbinding wordt verbroken.

Seamless roamingNomadic roaming
Gebruikt bijGSMWLAN-apparaten
Volgordemake before break (geen onderbreking)break before make (korte onderbreking)
+25 XP

3802.11-standaarden: b/a/g/n/ac/ax

StandaardNaamBandMax. snelheid (theoretisch)Sleuteltechniek
802.11bWi-Fi 12,4 GHz11 MbpsDSSS
802.11aWi-Fi 25 GHz54 MbpsOFDM
802.11gWi-Fi 32,4 GHz54 MbpsOFDM (compatibel met b)
802.11n (2009)Wi-Fi 42,4 + 5 GHz (dual band)600 MbpsMIMO (tot 4 streams), channel bonding 40 MHz
802.11ac (2013)Wi-Fi 5enkel 5 GHz~1 Gbps en meer (tot ~6,9 Gbps)256-QAM, 80/160 MHz, MU-MIMO, beamforming
802.11ax (2019)Wi-Fi 6 / 6E2,4 + 5 GHz (6E: + 6 GHz)~10 GbpsOFDMA, minder botsingen (+300% netwerkefficiëntie), concurrente verbindingen
802.11beWi-Fi 72,4 + 5 + 6 GHz~40 GbpsMLO (Multi-Link Operation), 320 MHz, 4096-QAM
Slides noemen 802.11ac 8 kanalen (streams), 80-160 MHz, 256-QAM en gigabit; ax tot 10 Gbps.
802.11n (Wi-Fi 4)802.11ac (Wi-Fi 5)
2,4 + 5 GHz (dual band)Enkel 5 GHz
Channel bonding 2 x 20 = 40 MHz80 tot 160 MHz kanalen
64-QAM256-QAM (meer bits per symbool)
MIMO tot 4 parallelle streamsTot 8 spatial streams (AP tot 8 antennes, client tot 2)
Single-user MIMO, beamforming niet gestandaardiseerdMU-MIMO (downlink naar meerdere clients tegelijk) en beamforming gestandaardiseerd
Tot ~600 MbpsGigabit snelheden
De voornaamste wijzigingen van 802.11ac t.o.v. 802.11n.
  • Modulatie: ASK/FSK/PSK veranderen amplitude/frequentie/fase van de draaggolf; QAM combineert amplitude + fase.
  • FHSS (frequency hopping) in de oorspronkelijke 802.11, daarna DSSS en OFDM.
  • Technieken in een nieuwe WiFi-standaard (open vraag): OFDMA, MU-MIMO, beamforming, hogere QAM (256/1024/4096), bredere kanalen, nieuwe band (6 GHz), MLO.
+25 XP

4WLAN-apparaten en switching

ApparaatFunctie
Fat APAlle functies zelf: RF-naar-RF, RF-naar-draad, authenticatie, encryptie, beheer
Thin APEnkel RF-naar-RF en RF-naar-draad conversie; de rest centraal (controller)
Multi-radio APAP met meerdere radio's die verschillende standaarden/banden tegelijk ondersteunen (a, b, g, n)
RepeaterVersterkt signaal (kwaliteit, sterkte, range), herstelt originele sterkte, haalt deel ruis weg
BridgeVerbindt segmenten op laag 2 en stuurt gericht door (geen blinde broadcast): transparent (learning) of source route
Stealth APBroadcast de SSID niet (closed mode). Geen echte beveiliging, SSID is snifbaar
WLAN-routerAP + NAT + firewall (IP-, inhoud- en poortgebaseerd)

Switching-methodes (hoe een switch een frame doorstuurt, via MAC-adres):

MethodeWanneer doorsturenEigenschap
Cut-throughZodra source/destination-adres gelezen isLaagste latency, geen foutcontrole
Fast-forwardZodra het destination-MAC gelezen isSnelst, stuurt ook foute frames door
Store-and-forwardFrame volledig bufferen, dan (na controle) doorsturenVertraging groeit met framegrootte; weert runts (te kort) en giants (te groot) en CRC-fouten

Power management van een NIC: CAM (Constant Awake Mode, altijd aan) of PSP (Power Save Polling: slaapt na inactiviteit en wordt periodiek wakker om verkeer te verwerken).

+25 XP

5Antennes: gain en beamwidth

  • Omnidirectioneel = 360º dekking (energie dwars op de antenne slecht); directioneel = beperkte zone.
  • Gain = signaalwinst, gemeten in dBi (t.o.v. isotrope antenne) of dBd (t.o.v. dipool).
  • Beamwidth (openingshoek, angle) = breedte van de straal in graden, horizontaal en verticaal.
  • Gain omhoog => beamwidth omlaag: hoge gain = smalle straal = verder bereik maar kleiner gebied; lage gain = brede hoek.
  • Hogere gain is niet altijd betere dekking: toestel B in de straal krijgt beter bereik, maar toestel A buiten de smalle hoek slechter.
  • Hoge gain + kleine hoek = minder interferentie; lage gain + grote hoek = meer interferentie.
  • Polarisatie: meestal verticaal; zender en ontvanger moeten dezelfde hebben.
  • Line of sight verdwijnt bij lange afstanden door de kromming van de aarde.

Decibel (dB): logaritmische schaal voor verhoudingen. Negatieve dB = verzwakking, positieve dB = versterking; dB-waarden van opeenvolgende componenten kun je optellen. Vuistregel: +3 dB = dubbel vermogen, +10 dB = factor 10.

+25 XP

6Beveiliging: van WEP naar WPA3

JaarGebeurtenis
1997Originele 802.11: enkel SSID, MAC-filter, WEP
2001Fluhrer, Mantin & Shamir tonen WEP-zwaktes; IEEE richt Task Group i op
2003WPA (Wi-Fi Alliance): tussenoplossing, enkel firmware-update
2004WPA2 = 802.11i, AES
2018WPA3
  • SSID verbergen: weinig waard, SSID zit in frames en is snifbaar.
  • MAC-filter: MAC-adressen gaan in cleartext over de lucht en zijn eenvoudig te spoofen.
  • Open System authenticatie: iedereen wordt toegelaten. Shared-Key: kennis van de WEP-sleutel; het challenge-responseproces is te sniffen.
+25 XP

7WPA, TKIP, MIC (Michael), WPA2 en WPA3

WPA = tijdelijke oplossing voor WEP, draait op bestaande hardware (firmware-update), onderdeel van 802.11i.

  • TKIP (Temporal Key Integrity Protocol): wrapper rond WEP, gebruikt dezelfde RC4-engine maar met een nieuwe sleutel per pakket (key mixing) en 48-bit IV.
  • MIC (Message Integrity Check): vervangt CRC32, staat aan het einde van elk bericht en verzekert dat berichten niet gespoofed/aangepast worden.
  • "Michael" = de naam van het MIC-algoritme van TKIP (uitgebreide CRC). Antwoord op "Wat of wie is Michael?".
  • WPA Personal: TKIP/MIC + PSK (paswoordzin op AP en clients, master key afgeleid).
  • WPA Enterprise: TKIP/MIC + 802.1X/EAP + RADIUS.
WEPWPAWPA2WPA3
EncryptieRC4RC4 (TKIP)AES-CCMPAES (min. 128-bit)
Sleutelgrootte40/128 bit128 bit per pakket128/256 bit128+ bit
IV / key life24-bit IV48-bit IV48-bit IV
Packet keyConcatenatieTwoPhaseMixNiet nodig
Data-integriteitCRC32Michael MICCCM (CBC-MAC)GCMP/CCM
SleutelbeheerGeen802.1X/EAP/PSK802.1X/EAP/PSK802.1X/SAE
Vergelijking van de security-standaarden (slide "Security niveau").
  • WPA2: grootste verschil = AES (CCMP) in plaats van RC4; meestal in hardware. Personal (PSK) en Enterprise (802.1X). CCMP = counter mode (elk blok andere teller) + CBC-MAC (integriteit).
  • WPA3 (2018): minimum AES-128, SAE (Dragonfly) handshake: verhindert offline brute force, betere veiligheid bij zwakke paswoorden. Zwakte: downgrade-aanval (Dragonblood).
  • Nadelen WPA: zwakke PSK brute-force/rainbow tables (SSID is mee in de hash), TKIP-zwakte (Beck-Tews 2008, valse ARP-pakketten); oplossing = WPA2/AES.
4-way handshake (WPA/WPA2)
Stap 1 van 4
Msg 1: AP -> client

AP stuurt ANonce. (De PMK is al gekend: Personal = afgeleid van paswoord, Enterprise = uit 802.1X-authenticatie.)

+25 XP

8802.1X, EAP (LEAP/PEAP/TLS) en RADIUS

WPA(2) Enterprise = 802.1X: poort-gebaseerde toegangscontrole. Drie rollen: supplicant (client), authenticator (AP), authenticatieserver (RADIUS). Een client kan pas data sturen na geldige authenticatie. Gebruikt EAP (Extensible Authentication Protocol) als raamwerk.

MethodeWerkingOpmerking
LEAPCisco-EAP, gebaseerd op MS-CHAPv1 (zwakke LAN Manager-hash)Te "lightweight", snel gekraakt
PEAP (Protected EAP)Servercertificaat (PKI) => beveiligde TLS-tunnel; daarbinnen authenticatie van de gebruiker (paswoord)PEAPv0/MSCHAPv2 (Microsoft), PEAPv1/EAP-GTC (token)
EAP-TLSTLS met certificaten aan beide kanten (server + client)Sterkste, maar PKI voor elke client nodig
EAP-TTLSAls PEAP: server-certificaat, TLS-tunnel, daarbinnen username/paswoordNiet door Microsoft ondersteund
  • MSCHAPv2 = Microsoft challenge-response-authenticatie met username/paswoord; op zichzelf te kraken, daarom altijd binnen een TLS-tunnel (PEAP).
  • TLS = opvolger van SSL; zorgt voor versleuteling en authenticatie met certificaten. Sleutels worden uitgewisseld met de public key van de server.
  • Servercertificaat valideren = zeker zijn dat het de echte server is en geen rogue AP die MSCHAPv2-handshakes verzamelt en wachtwoorden in seconden kraakt.
RADIUS-werking
Stap 1 van 5
Client in range

AP stuurt een challenge; client mag voorlopig enkel EAP-verkeer sturen.

+25 XP
Volgende stap

Nog niet klaar? Je kan altijd terugkomen.

Leer de begrippen